“ YAZ ENFEKSİYONLARI ” 

Havaların ısınması ile başlayan yaz mevsiminde bazı enfeksiyon hastalıklarının görülme sıklığı da artmaktadır. Okulların tatile girmesi ile yurt içi ve yurt dışı seyahat eden kişi sayısında da artış olmaktadır.
Bu artış enfeksiyonun görülme sıklığında önemli rol oynamaktadır İnsanlar tatillerini ve hafta
sonlarını deniz, havuz, piknik alanları ve farklı coğrafyalarda geçirmektedir.

Yaz mevsiminde görülen enfeksiyonların başında su ve gıda ile bulaşan hastalıklar gelmektedir.
Sıcakların artması ile günlük su sıvı gıda tüketimi de artmaktadır. Uygun olmayan su ve gıdaların
tüketimi birçok enfeksiyon hastalığını beraberinde getirir. ''Gıda zehirlenmesi '' olarak adlandırılan
mide-barsak sistemi hastalıkları kusma ve ishal ile kendini gösterir. Hastalık bazı durumlarda etken
olan mikroorganizmanın ürettiği zehirlere bağlı olarak ağır bir klinik tablo ile de kendini gösterir.
Özellikle çocuk ve yaşlılar başta olmak üzere herhangi bir hastalık veya ilaç kullanımı nedeni ile
bağışıklığı baskılanmış hastalarda ciddi ve ölümle sonuçlanabilen durumlar ortaya çıkabilir.

Mide barsak hastalıklarına sebep olan birçok mikroorganizma bulunmaktadır. Salmonella, Shigela, Escherichia coli, Stapylococcus aureus ve Vibrio türü bakteriler; kısaca "amip" olarak bilinen
Entamoeba hystolitica ile Giardia intestinalis ve Cryptosporidium parvum ve gibi tek hücreli
parazitler; Hepatit A virüs, Rota virus ve Adeno virüs gibi virüsler sık olarak karşımıza çıkar.

Su kaynaklı enfeksiyonlar; çoğunlukla mikroplu suların içilmesi, meyve, sebzelerin yıkanması, mutfak malzemelerinin kullanılması, yüz ve ellerin yıkanması, dişlerin fırçalanması, yıkanma ve yüzme
amacı ile kullanımı sırasında bulaşır. Kanalizasyon atıklarının, insan ve hayvan dışkılarının ve atık
su kanalı içeriklerinin temiz kullanım suları ile bulaşması sonucunda sular mikroplarla kirli hale gelir.
Özellikle enfeksiyonu geçiren kişilerin dışkıları bu mikropları çevreye yayabilir. Çevreye yayılan
mikroplar içme ve kullanma sularında çoğalabilir. Hastalıklara neden olan mikroorganizmalar gıdalar
üzerinde kolaylıkla üreyebilir. Yaz aylarında üreme daha kolay ve daha hızlı olmaktadır.

Süt ve süt ürünleri, kremalı, mayonezli veya yumurtalı yiyecekler, uygun koşullarda saklanmayan
et ve deniz ürünleri mikroorganizmaların üremesi için uygun ortam sağlarlar. Bu gıdaların
saklanması mutlaka soğuk ortamda olmalı ve gıdalar uzun süre bekletilmeden tüketilmelidir.

Su ve gıdalarla bulaşan enfeksiyonlardan korunmada, açıkta satılan su ve sıvı gıda içeceklerden
kaçınılmalı, kapalı ve paketlenmiş ürünler tercih edilmeli, yiyecek ve içeceklerin hazırlanması,
saklanması ve sunulması sırasında sağlık kurallarına mutlaka uyulmalıdır. Genel temizlik kurallarına
da dikkat edilmelidir. En önemli korunma yöntemi olarak sık ve doğru el yıkama alışkanlığı edinilmesi
gerekir. Yemeklerden önce ve sonra, kirli ortamlarla temas sonrası, tuvalet sonrası eller temiz su
ve sabunla mutlaka yıkanmalıdır. Durgun birikinti sular gıda temizliğinde, kapları yıkamada
kullanılmamalı, zorunlu durumlarda ise kaynatılarak ya da uygun şekilde dezenfekte edildikten
sonra ; içilmeli veya kullanılmalıdır. Paketli ve konserve gıdalar tercih edilecekse kapaklarında şişme
olmamasına özen gösterilmelidir.

Kusma ve ishal geliştiğinde ilk tedavi, kaybedilen sıvının yerine konmasıdır. Eğer hasta ağız yolu
ile sıvı alabiliyorsa sıvı alımına devam etmelidir.Kusma ve bulantı nedeni ile ağızdan sıvı alamayan
ya da ishali uzun süre devam eden ve özellikle yüksek ateşi olan hastaların ağızdan sıvı alarak
kayıplarını karşılamaları mümkün olamayacağından bu durumdaki hastalar en yakın sağlık kurumuna
en kısa sürede yönlendirilmelidir..

Yaz tatillerinde çocuklar için güzel bir oyun alanı olarak akla gelen yüzme havuzları gerekli
dezenfeksiyon işlemler yerine getirilmediği zaman ciddi mikrop kaynağı haline gelebilir Yetersiz
havuz bakımı, içindeki suyun dezenfeksiyon ve değişiminin yetersizliği, havuzu kullananların
eğitim eksiklikleri ve bilinçsiz tutumları nedeniyle havuz sularında idrar yolları, sindirim ve solunum
yolları, göz, kulak, cilt, özellikle kadın genital sistem enfeksiyonları ve hatta menenjit enfeksiyonuna
neden olabilecek pek çok mikrop barınabilir. Dışkı ve idrar ile kirlenmiş suların yutulması ile kusma
ve ishaller ile seyreden enfeksiyonlar görülebilir. Havuzlardaki sulardan bulaşan diğer önemli bir
hastalık ta mantar enfeksiyonlarıdır. Mantarların üremesi ve çoğalması için ısı ve nem önemli
faktörlerdir. Özellikle kadınlarda ıslak mayolarla uzun süre kalma kadın genital sistem ve
cilt mantar enfeksiyonlarına neden olabilir. Temiz olmayan yüzme havuzları ve plajlar özellikle
kadınlarda sık idrar yolu enfeksiyonlarına da neden olabilir.

Havuzdan önce ve sonra mutlaka duş alınmalı, kişisel eşyalar( mayo, havlu v.s) paylaşılmamalı;
eller sık sabunlu su ile yıkanmalıdır. Mantar riski açısından duş sonrasında ıslak kalınmamalı ve kuru
havlu ile cilt iyice kurulanmalıdır. Özellikle mantarların en çok yerleştiği yer olan ayak parmak araları
ve kasık araları gibi bölgeler kuru havlu ile kurulanmalı, ıslak giysi kısa sürede çıkarılmalı ve kuru
bir giysi giyilmelidir.

Durgun ve kirli sularda (özellikle gölet ve su birikintilerinde) yüzülmemeli, havuz ve deniz suları yutulmamalıdır. Deniz veya havuz suyuna sık dalışlar sinüzit riskini artıracağından dolayı atlarken
burun tıkalı tutulmalı veya tıkaç kullanılmalıdır.

Yaz aylarında görülme sıklığı artan solunum yolu enfeksiyon hastalıklarından biri Legionella
pnömonisidir. Bu enfeksiyon hastalığına neden olan mikroorganizmanın sulu ortamlarda daha iyi üreyebilmesinden dolayı su sistemi ve tesisatının uygun bakımı ve dezenfeksiyonunun yapılmayan
soğutma ve klima sistemlerinden mikrop yayılabilir. Enfeksiyon toplu yaşam alanları(alış veriş
merkezleri, fabrikalar) ve oteller gibi yerlerde daha sık olarak ortaya çıkar. Enfeksiyona neden olan mikroorganizma su sistemlerinin kullanım yerlerinden (klima, duş başlıkları, jakuziler) insanlara
bulaşabilir. Korunma için su sistemlerinin ve depoların düzenli olarak bakımlarının yapılması gerekir..

Evlerde ve işyerlerinde sık kullanılan klimalar bazen vücut direncini düşürerek çeşitli solunum yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilmektedir. Bu nedenle klimaların doğrudan vücuda doğru
soğuk hava üflemesi doğru değildir.

Bahar aylarından başlayarak yaz mevsiminde de piknik yaptığımız alanlarda bazı enfeksiyonlara
neden olan mikroorganizmalarla karşılaşabilir. Piknik yapan kişiler sıklıkla böcek ısırmaları nedeni ile hekimlere başvurur. Böcek ısırmaları ısırık yerinde allerjik bir kaşıntı durumundan, ülkemizde
son yıllarda birçok insanımızın hastalanmasına ve hatta ölümüne neden olan Kırım Kongo Kanamalı
Ateşi (KKKA) hastalığı gelişmesine sebep olabilir. KKKA. Hastalığı kene ısırığı sonrası oluşmaktadır.
Daha sıklıkla Orta ve Doğu Karadeniz ile İç Anadolu'nun kuzey bölgesinde görülmekle beraber diğer bölgelerde de rastlanan hastalığın nedeni bir virüs olmasına rağmen kenelerin ısırması ve bazen de hastalardan diğer kişilere temas yolu ile bulaşmaktadır.

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığının sık görüldüğü bölgelere seyahat edenlerin tarla, orman,
koruluk gibi yerlerde çeşitli nedenlerle geçici veya kalıcı olarak bulunan kişilerin kişisel koruyucu
önlemleri almaları ve gün sonunda vücutlarındaki herhangi bir böcek ısırığı yönünden(özellikle kene tutunması) gerekli kontrolü yapmaları gerekir.

Çocuk felcine neden olan Polio virus enfeksiyonları özellikle yaz aylarında görülür.1940 ile
1050 yılları arasında dünyada büyük salgınlara neden olan çocuk felci hastalığı günümüzde aşılar
ile önlenebilmektedir. Solunum yolları enfeksiyonlarına neden olan Grup A ve B Coxsackie virüs,
Echovirüs ve Enterovirüs enfeksiyonları da bu aylarda görülebilen viral enfeksiyonlardır.

Yurt dışı seyahat edecek kişiler gidecekleri bölgede var olabilen enfeksiyonlar hakkında önceden
bilgi almalı ve korunma önlemlerini öğrenmelidirler. Turist diyaresi olarak literatüre geçen seyahat
ishalleri farklı ülke ve farklı bölgesel seyahatlerde sık olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özellikle tropikal bölgelere gitmeyi planlayan kişilere yolculuk öncesi rutin aşılarını tekrarlatmaları,
gidecekleri bölgeye göre gereken, menenjit ve sarıhumma gibi aşıları yaptırmaları ve sıtma hastalığı yönünden riskli bölgelere gidecekler ise sıtmaya karşı koruyucu ilaçlar almaları önerilmektedir.

Güzel bir yaz tatili geçirmek için kişisel temizlik önlemlerine özen gösterilmeli, hastalık etkeni olan mikroorganizmalardan kaçınılmalı ve hastalıklardan korunma yolları öğrenilmelidir. Özellikle
çocukların sağlıklı bir yaşam sürmelerinin aile büyüklerinin alacağı küçük önlemlere bağlı olduğunu unutmamalıdır. Gerekli özen ve dikkat gösterilmez ise bazen tatil bir sağlık kuruluşunda bitebilmektedir.

Uz. Dr. Saadet YAZICI 
  Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Şef Yrd.